Werk voor ARTIS

ARTIS-Planetarium

Sinds 2023 sta ik wekelijks met veel plezier in de koepel van het ARTIS-Planetarium. Een bijzondere plek, want ARTIS onderscheidt zich van elke andere dierentuin in Europa dankzij het Planetarium. In ARTIS kan je de natuur van het allerkleinst tot het allergrootste bekijken, en in het Planetarium neem ik je maar al te graag mee langs alles dat de kosmos te bieden heeft.

Mijn dagelijkse werkzaamheden bij het Planetarium zijn ontzettend uiteenlopend. Zo verzorg ik op maat gemaakte lessen voor schoolgroepen van groep 1 basisschool, tot klas 6 middelbare school, MBO en HBO. Daarnaast draai ik live-shows voor het reguliere publiek. Daarnaast ontwikkelen mijn collega’s en ik allerlei nieuwe content voor het Planetarium.

Museumnacht 2023: LOST IN SPACE

Ieder jaar trekt het ARTIS-Planetarium volle zalen tijdens Museumnacht, in Amsterdam op de eerste zaterdag van november. Museumnacht is voor mij een favoriet moment op de kalender. Het publiek is vrijwel volledig (jong)volwassen en de sfeer is informeel. Dat betekent dat je met een stuk meer wegkomt dan op een normale dag, hetgeen je altijd terugziet in de onderwerpen en stijl van de Museumnachtshow.

In 2023 was de eer aan mij om het script te schrijven. Ik had het idee om een show over de horror van de ruimte te doen. Van eenzaamheid op kosmische schaal en onleefbare omstandigheden op andere planeten, tot aliens en zwarte gaten: als je wil griezelen hoef je niet ver te zoeken in de ruimte.

Tijdens de show ‘LOST IN SPACE’ namen we bezoekers vanuit het ISS mee dieper de ruimte in. We bezochten de maan, Venus, Mars, verre exoplaneten, het zwarte gat in het midden van ons sterrenstelsel en de grenzen van het zichtbare heelal. Bij elke stop kaartten we de horror van die locatie aan. De maan stond in het teken van body horror.¹

“The final nasty surprise by our satellite is its dust. Because there is no erosion from wind and water, moondust is all sharp edges. Once you breathe it in – and you will, because it’s everywhere and extremely sticky – it makes tiny cuts in your lungs, and nestles there, slowly destroying your capacity to take in oxygen. First, it’s chest pains, then chronic fatigue, until eventually your skin starts to turn blue as your body cannot get enough oxygen anymore. So, next time you look up at the Moon during a romantic dinner, think of breathing – breathing – breathing – but not getting any relief, slowly suffocating with lungs full of air.”

– Uit LOST IN SPACE

Ontwerp Planetarium uniform

In 2024 en 2025 heb ik me ontfermd over het ontwerpen en in gebruik nemen van het allereerste Planetarium exclusieve uniform dat ARTIS ooit heeft gehad.

Tot april 2025 waren de knappe koppen die het Planetarium besturen niet te onderscheiden van publieksmedewerkers. Dat is jammer, want of je nu Mars en Venus nog niet uit elkaar kan houden, of elke deeltjesversneller ter wereld kent, wanneer je het Planetarium binnenkomt moet je meteen kunnen zien: die moet ik hebben. Die ziet eruit alsof ze in het heelal thuishoren.

We wisten al dat het voorkomen van de Planetarium medewerkers effect heeft. Dat merkten we namelijk al bij speciale gelegenheden. Zowel volwassenen als kinderen reageerden verbaasd, verwonderd en bovenal enthousiast als de medewerkers bijvoorbeeld een ruimte overal aan hadden. Wanneer we ons best doen om er een beetje ‘spacy’ uit te zien, hebben we meer aanspraak, krijgen we meer vragen en durven kinderen sneller op ons af te stappen. Bezoekers gaan met een heel ander gevoel naar binnen dan wanneer je alleen een polo aan hebt.

Vanuit deze instelling ben ik aan de slag gegaan. Dat begon met de vereisten: comfortabel en praktisch, een lichte sci-fi uitstraling én in lijn met de rest van de ARTIS-huisstijl. Ook het atelier dat de opdracht uit zou gaan voeren moest aan bepaalde eisen voldoen. Gezien de missie en visie van ARTIS wilde ik een atelier dat zo duurzaam mogelijk werkt.

Drie ateliers zijn gevraagd om op basis van mijn briefing een ontwerp te pitchen.

Dit project was van begin tot eind een super leuke, bijzondere ervaring. Van eerste ontwerpen, tot passessies en de onthulling aan collega’s ARTIS-breed: ik heb met plezier aan elke stap gewerkt.

Een belangrijke eigenschap van het Planetarium uniform, is dat het pak op veel verschillende manieren aangepast kan worden naar ieders eigen smaak en comfort. Zo kunnen de twee delen van het pak los van elkaar gedragen worden. Daarnaast kunnen de taille, de mouwen en de broekspijpen aangepast te worden.

ARTIS-Groote Museum

Van 2022 tot 2025 ben ik medewerker bij het ARTIS-Groote Museum geweest, één van de musea van ARTIS. Het is een museum over de natuur, dat de bezoeker uitnodigt om zichzelf (weer) als een onderdeel van die natuur te zien. De twaalf zones van het museum zijn toegespitst op een (menselijk) lichaamsdeel. Vanuit dat lichaamsdeel wordt de bezoeker vergeleken met de wereld om hen heen. Hierbij wordt een fysieke vergelijking gemaakt, bijvoorbeeld door te laten zien dat de botten in een mensenhand dezelfde botten zijn als in een dolfijnenvin, of mollenpoot – alleen qua formaat in verschillende verhoudingen. Daarnaast wordt bij elk lichaamsdeel een thematische laag aangeboord. Zo gaat de zone over onze handen ook over wat die handen ons gebracht hebben. Vraag jezelf eens af: hoe ver mag maakbaarheid gaan?

Vragen stellen is overigens ook een integraal deel van het Groote Museum. Het liefst zag ik bezoekers met meer vragen naar buiten gaan, dan waar ze mee binnen waren gekomen. Het opwekken van nieuwsgierigheid over de verbinding tussen al het leven op aarde is een centraal doel van het museum.

Het ARTIS-Groote Museum onderscheidt zich van andere musea door interactie tussen bezoeker en medewerker een integraal deel van de bezoekerservaring te maken. Als medewerker op zaal was ik ten alle tijden aanspreekpunt, maar hield ik ook actief in de gaten of ik wat kon verhelderen voor of vertellen aan de bezoeker. Er zijn allerlei interessante verhalen en weetjes alleen beschikbaar via de medewerkers. ‘Zie u die grijze vlek op de muur daarboven? Daar heeft 100 jaar de huid van nijlpaard Betsie gehangen. De oliën uit die huid zijn in de muur getrokken, en hebben een vlek achtergelaten. Tijdens de restauratie is bewust gekozen om ‘m te laten zitten. De vlekken en imperfecties vertellen het verhaal van het museumgebouw’.

Naast de terloopse gesprekken op zaal, vindt er vier keer per dag een ‘Samenkomst’ plaats. Samenkomsten zijn korte workshops die in vorm variëren van een spel, tot een begeleid experiment of mini-college. Alle bezoekers kunnen zonder van te voren te reserveren of aanmelden aanschuiven. Tijdens een Samenkomst gaan bezoekers niet alleen met de medewerker in gesprek en aan de slag, ze spreken ook elkaar en moeten in sommige gevallen samenwerken. De onderwerpen zijn altijd een verdieping op aspecten van het museum.

Nieuwsgierig naar het ARTIS-Groote Museum, en mijn werk op zaal en achter de schermen? Lees hieronder verder, of neem contact met me op! (Kmwillersen@gmail.com)

Samenkomst: Wie rouwt om wie?

Tijdens mijn eerste jaar bij het ARTIS-Groote Museum heb ik een Samenkomst over rouw bij andere dieren ontwikkeld. Het gehele programma is van mijn eigen hand. Onderwerpkeuze, onderzoek, interviews met dierverzorgers, tekstschrijven en het uitwerken van het inleidende experiment zijn allemaal door mij uitgevoerd.

‘Wie rouwt om wie?’ begint met een begeleid experiment, waarbij ik de bezoekers vraag om acht diersoorten (een spin, dolfijn, huiskat, zeeleeuw, olifant, varken, zeeschildpad en chimpansee) op een kwadrant te plaatsen. De verticale as van dit kwadrant loopt van ‘rouwt niet’ bij -10 naar ‘rouwt’ bij +10. De horizontale as loopt van ‘niet sociaal’ bij -10 tot ‘sociaal’ bij +10. Wanneer een deelnemer een dier op het kwadrant plaatst, maakt hij of zij dus altijd een combinatie van beide assen.

Ik bespreek kort de uitkomsten van dit experiment. Interessante keuzes – bijvoorbeeld een dier dat in de min ligt voor rouw, maar in de plus voor sociaal – of tegenstrijdige keuzes – bijvoorbeeld twee bezoekers die het oneens zijn over een dier – licht ik uit. Hoe is uw dier daar terecht gekomen? Waar heeft u het varken zoveel lager op de sociaal-as gelegd dan de andere deelnemer? In dit deel van de Samenkomst onderzoek ik samen met de bezoeker wat hun keuze motiveert en wat hun blik op de dieren in kwestie kleurt.

Daarna vertel ik over mijn onderzoek naar de acht diersoorten in deze Samenkomst. Gedurende een paar maanden heb ik het internet afgespeurd naar boeken, artikelen en onderzoeken over rouwgedrag bij deze dieren. De beschikbare informatie varieerde ontzettend. Voor sommige dierensoorten was een grote stapel onderzoek en observaties te vinden, voor anderen slechts anekdotisch bewijs of een enkele video waarin rouwgedrag wordt vertoond.

Ik sluit de Samenkomst af met een vraag die mij sinds ik me heb verdiept in het onderwerp bezighoudt.

Is het begrip van de dood en diens onomkeerbaarheid, een voorwaarde voor het ervaren van rouw?

Familiespel: 100% Verbonden

In samenwerking met een collega heb ik voor het Groote Museum het familiespel ‘100% Verbonden’ uitgewerkt. Het spel is een combinatie van speurtocht en quiz, waarbij kinderen tussen de acht en twaalf jaar worden uitgedaagd om vragen te beantwoorden en opdrachten uit te voeren. 100% verbonden neemt ze mee op een tocht kriskras door het gehele museum. Gaandeweg komen ze van alles te weten over de verbingen tussen het leven op aarde.

Voor 100% Verbonden heb ik vragen en opdrachten bedacht en spelkaarten vormgegeven. Daarnaast was ik natuurlijk ook spelleider! 100% Verbonden was super leuke manier om de jongste bezoekers van het museum te spreken.

Overige werkzaamheden bij ARTIS

1. Horror waarin het (op groteske wijze) verminken, pijnigen of mutileren van lijven centraal staat. De SAW-franchise (2004-2010, 2017, 2021, 2023) is bij uitstek een voorbeeld van dit genre. Andere voorbeeld titels zijn The Human Centipede (2009), Goodnight Mommy (2014) en Raw (2016).  ↩︎